Қой шаруашылығы өнімдерін өндіру бойынша ұйымдастыру. Технологиялық картасын құру


Сабақ мақсаты. Біздің аймағымыздың ұлттық технология жағдайындағы қой шаруашылығы өнімдерін өндіруді ұйымдастыру мен басқару әдісі ретінде, ұйымдастыру-технологиялық карталар құрып үйрену.

Өндірістік үрдістерді жоспарлаудан басқа жұмыстың міндеттемесін, жеке операцияларды толықтыратын әдістер мен кезеңдерді, қажетті механикаландыру заттарын, азық, энергия және еңбек шығынын көрсететін ұйымдастыру-технологиялық карталар кешені бар, кооперациялық технологияны айқындаушыны бағдарлау мен енгізу қажет.

Қой шаруашылығы технологиясын, өндірістің ғылыми ұйымдастырылған, бағдарланған жүйесі ратінде қарастыра отырып, келесідегідей негізгі құжат деп көрсетуге болады:

  1. толықтай өндірістік үрдістер, өндірістің негізгі кезеңдері, уақыты және материалдық жағдайы бойынша дифференцияланып көрсетілген, өнімдерді өндірудің жалпы технологиялық картасы;
  2. әрбір өндірістік кезеңдерге арналған негізгі технологиялық операциялардың уақыты, көлемі және орындаудың материалдық жағдайы көрсетілген ұйымдастыру-технологиялық картасы;
  3. негізгі технологиялық үрдістер бойынша жұмыс әдістері, уақыты және материалдық қамсыздандыру тізімі бар операциялардың операциялық картасы.

Сызсанұсқа түрінде келесідегідей көрсетуге болады:

Жүн мен қой етін өндіру Жалпы технологиялық картасы (өндірістік үрдістерден тұрады)
Негізгі өндірістік үрдістер:
- жаз кезінде қойларды күту, азықтандыру және ұстау (бағу);
- қыс кезеңінде қойларды күту, азықтандыру және ұстау (бағу);
- қойларды ұрықтандыру;
- қой төлдету;
- қозы өсіру;
- қой қырқу;
- жаю мен бордақылау;
- қойларды бонитировкалау;
- ветеринарлық-профилактикалық шаралар
Өндірістік операциялар
Жұмыс операциялары:
Азық тарату, көң жинау, қой қырқу, ұрықтандыру және т.б.
Ұйымдастыру-технологиялық карталар (өндірістік операциялардан тұрады)
Операциялық карталар (жұмыс операцияларынан тұрады)

Жалпы технологиялық карта – бұл зооинженер өндірісті ұйымдастырып және сол бойынша басқаратын, бүкіл үрдістерді көрсетуші өндіріс сызбанұсқасы. Негізгі өндірістік үрдістердің ұйымдастыру-технологиялық картасы өндірстік немесе технологиялық операцияларды логикалық-өндірістік бірізділікпен көрсетеді. Бұл оперативті құжаттар ферма меңгерушісі немесе бригадирде болады. Операциялық карточкалар жұмыс операцияларының реті мен әдісін реттеуші және қосымша орындаушыларды – ферма жұмысшыларының бақылаушы және оперативті құжаты болып табылады.

Технологиялық карта үш бөлімнен тұруы қажет:

  1. технологиялық, барлық үрдіс операциялары орвндалу реті қойылатын зоотехникалық талаптармен және жұмыс көлемімен көрсетіледі;
  2. техникалық, барлық машиналар мен жабдықтар тізімін және олардың өнімділігін көрсетеді;
  3. экономикалық, техникалар жұмысшылар саны көрсетіліп, әрбір операциялар мен үрдістердің орындалуындағы еңбек шығынын есептеп береді.

Техникалық картаны құрғанда бірінші бөліміне барлық операциялар мен үрдістерді орындалу ретіне қарай, оларға қойылатын зоотехникалық талаптармен жазады. Әрбір операцияға кезеңдегі жұмыс көлемі мен кезеңдегі күндер санын қояды. Кезеңдерге жұмыс көлкемі мен кезеңдегі күн санын бөлу арқылы тәулігіне орындалатын жұмыс көлемін анықтайды.

Технологиялық картаның техникалық бөлімінде кешенді механикаландыру линиясын құруға қажет әрбір операцияны орындайтын барлық қолданылатын машиналар мен жабдықтардың маркалары көрестіледі.

Әрбір машина бойынша белгілі бір операцияны орындауына қарай оның жұмыс өнімділігін анықтайды. Машина өнімділігін тоннамен сағатпен көрсетеді.

Тәулігіне орындалатын жұмыс көлемін машинаның сағатына орындайтын өнімділігіне бөлу арқылы әрбір операцияны орындауға кететін сағат санын анықтайды. Бір операцияны орындауға кететін сағат санын тәулігіне орындалатын жұмыстың жеті сағатына бөлу арқылы машиналар мен жабдықтар қажеттілігін анықтайды. Әрбір операцияны орындау үшін жұмысшы саны, қызмет көрсету машинаолары мен қосымша жұмысшылар саны анықталады. Жұмысшылар санын тәулігіне орындалатын операцияға кеткен сағат саны мен кезеңдегі күн санына көбейту арқылы адамға сағатпен кеткен еңбек шығынын анықтайды.

Тапсырма. Қойларды бордақылау мен қырқу бойынша ұйымдастыру-технологиялық картасын құру қажет. Қойларға қажетті ғимарат, инвентарь және құрал-жабдықтарды есептеу кезінде келесі нормативтерді ескеру қажет (7.3.1 және 7.3.2 кестелер), есептеулерді 7.3.3 және 7.3.4 кестелерге толтырыңыздар.

7.3.1 кесте. Қой қорасы еден аумағының қажеттілігі

Жыныстық-жастық топ Қой қора аумағы, кв.м.
Оңтүстік аудандар Солтүстік аудандар
1 Көктемде қоздаған саулықтар 1,0 1,2
2 Қыста қоздаған саулықтар 2,0 2,3
3 Топтық күтіп-бағу кезіндегі қошқарлар 1,5 2,0
4 1 жылға дейінгі жас төлдер 0,7 0,9

Қой малдарының ясли мен рештакка қажеттілігі:

  1. 20 саулық үшін – бірыңғай ясли және 4 м ұзындыққа дейін бір рештак;
  2. 1 жылға дейінгі жас төлдер үшін – бір рештак және 30 басқа арналған 4 м ұзындықтағы бірыңғай ясли;
  3. 8 қошқар үшін – бір рештак және 4 м ұзындықтағы бірыңғай ясли;
  4. бір отарға арналған жалпы ұзындығы 20-30 м болатын суару астауы.

7.3.2 кесте. Далалы және жартылай шөлейтті аймақтарға арналған, арнайы мамандандырылған қой шаруашылығы фермаларында қой еті мен жүнін өндірудің жалпы технологиялық картасы.

Саулықтар – 5000, қошқарлар -100, жөндеуге арналған ұрғашы тоқтылар – 1500, төл -5000. Ұстау жүйесі – қорада. Жайылымда жүн өндіру көлемі – 352,44, бір бастан қырқылатын жүн – 5,34 кг, салмақ қосуы -2150 ц, жұмысшылардың орташа жылдық саны -30, оның ішінде негізгісі – 15.


v
Негізгі өндірістік үрдістер Зоотехникалық талаптар Күнтізбелік мерзім Ұзақтығы (күн есебімен) Кезеңдегі жұмыс көлемі
Саулықтарды жаз мерзімінде күтіп-бағу

Саулықтарды қыс мерзімінде күтіп-бағу

Ұрықтандыру

Қоздату

Қозыларды бір айлығынан енесінен бөлгенге дейін өсіру
Жайылымға жаю, қойлардың заводтық қоңдылығын қамтамсыз ету

Қи-көңді шығаруды, азық таратуды, суаруды механикаландыру және жүн тазалығын сақтауды қамтамасыз ету

Қысқа мерзімде қолдан ұрықтандыруды өткізу

Қысқы қоздатуды қысқа мерзімде өткізу

Енесінен бөлгенге дейін қозыларды сақтау мен жақсы дамуын қамтамасыз ету
14.05-15.10

15.10-13.05

01.10-30.10

01.02-10.03

15.03-15.06
153

212

30

40

90
5000

5000

5000

5000

5000
Айырғаннан кейін жөндеуге арналған ұрғашы малдар өсіру

Жөндеуге арналған ұрғашы малдарды күтіп-бағу
Табынды жөндеуге арналған сұрыпталған ұрғашы малдарды қарқынды өсіру

Жақсы азықтандыруды, тоқтыларды жақсы дамуын қамтамасыз ету және ұрықтандыруға дайындау
15.06-0.03

01.01-31.12
1331500

1500
Қошқарларды күтіп-бағу Малдың заводтық қоңдылығын қамтамасыз ету 01.01-31.12 365 100
Қой қырқу Қысқа мерзімде өткізіп, стандарт сападағы жүн өндіру 20.05-05.06 15 8600
Жайып семірту Саулықтарды жайып семіртуді 100 күн көлемінде өткізу қажет және жоғарғы қоңдылыққа жетуі тиіс 15.06 100 1000
Тұрақты бордақылау Жас малдарды қарқынды бордақылау 7-8 айлық жасқа дейін 10.05 90 4000
Бонитировкалау Кластық бонитировкалау, саулықтарды жарамсыздыққа шығару 20% 15.05-23.05 8 6500

7.3.3 кесте. Қой қырқуды ұйымдастырудың технологиялық картасы

өндірістік операциялар Зоотехникалық талаптар Мерзімі Ұзақтығы Жұмыс көлемі, бас Механикаландыру заттары Машина саны Қажет жұмысшы
Тәулігіне Кезеңіне
Ғимаратты дайындау
Қойларды дайындау
Қой қырқу
Тексеру
Жүнді таразыға және кластаушыға тасу
Жабағыны кластау
Жабағыны престеу мен упаковкілеуге жіберу
Қойды профилактикалық тоғыту

7.3.4 кесте. Қойды тұрақты бордақылаудың ұйымдастыру-технологиялық картасы

Өндірістік операциялар Зоотехникалық талаптар Мерзімі Ұзақтығы Жұмыс көлемі (бас) Механикаландыру заттары Қажет жұмысшы
Тәулігіне Кезеңіне
Азықтандыру аумақтарын дайындау
Табын жасақтаутар
Шөпті шабу
Шөп тасу мен тарату
Концентрлі азықтарды тиеу
Концентрлі азықтарды тасу мен тарату
Бақылау өлшеу
Жекелеп тексеру
Бордақыдан шығару
Ет комбинатына тасымалдау

Бақылау сұрақтары.

  1. Технологиялық картаның негізгі бөліктерін атаңыздар.
  2. Ұйымдастыру-технологиялық картасын не мақсатта құрады?
  3. Ұйымдастыру-технологиялық картасының түрлері.