АЗЫҚТАРДЫҢ ҚҰНАРЛЫЛЫҒЫН АНЫҚТАУ ЖОЛДАРЫ


Сабақтың мақсаты:Студенттерге мал организміне түскен азықтың қорытылуын, организмге оның қанша пайызы сіңірілетін: жай әдіс, күрделі әдіс, тәжірибе қойю және инертті заттар арқылы есептеп шығаруды үйрету.

Әдістемелік нұсқау.Азық малдың организмінде әр түрлі заттарға бөлінеді, оған әсер ететіндер: сілекей, су, қышқылдар, негіздер, микроэлементтер, ішек ішіндегі сөлдер. Осылардың әсерімен азық организмде сіңімді заттарға бөлінеді.

Мысалы: белок-аминқышқылдарына, май-глицерин мен май қышқылдарының қосындысына, азотсыз экстрактивті заттарға /АЭЗ/. Моносахаридтердің ішінде глюкоза, сахароза және галактоза.

Сиыр малының ас қорыту жүйесін алатын болсақ, жұтылған азық көпкамералы қарынға түседі, ол төрт бөлімнен тұрады: мес қарын, жұмыршақ, қатпаршақ және ұлтабар.

Қатпаршақ қарынның ішінде қағаз сияқты жұқа, ұзын қатпарлар болады. Мұнда азық біркелкі қорытылады. Одан кейін қарынның соңғы бөліміне, әрі қарай ұлтабарға өтеді (онда ас қорыту сөлі бөлінеді және нағыз қорытылу басталады). Ащы ішектің ішінде нәрлі заттар қанға өтіп сіңеді де, бүкіл денеге тарайды.

Астың қорытылмай қалған қалдығы тоқ ішекке түсіп, одан тік ішек арқылы сыртқа шығады, /нәжіс/.

Малдың ас қорыту үдерісін зертеу үшін әр түрлі әдістер қолданылады.

1. Тәжірибе қойылады (жай әдіс).

2. Күрделі әдіс.

3. Тәжірибе қойылады.

4. Инертті заттар арқылы /темір тотығы, хром тотығы, барий сульфаты/.

ҚҚ=100-(100×И. Заттар ×Нәжістегі ҚЗ)

ИЗ НәжістегіАҚЗ

ҚК - қорыту коэффициенті

ИЗ - инертті заттар

ҚЗ - қоректі заттар

АҚЗ - азықтағы қоректік заттар

Қорытылатын қоректің жұғымдылығы

Бұл заттардың ас қорыту жүйесіне енгенмен, қорытылып үлгермей нәжіспен шыққан қоректік заттармен салыстыру арқылы анықталады.

Мысалы: 1. Азықпен 800 г протеин берілді.

2. 300 г. протеин малдың нәжісімен шықты.

3. Сонда 500 г протеин органдарға сіңірілген, ҚҚЗ /қорытылған

коректік заттар/.

Қоректік заттар азық мөлшеріне шаққандағы пайыз есебімен белгіленеді. Ол %-тер қорыту коэффициенттері (ҚҚ) дептаңбаланады.

Қорыту коэффициенті /ҚҚ/ = Қорытылған қоректік заттар× 100

Азықпен енген ҚЗ

ҚК = 500х 100 = 62,5%

800

Мысалы: рацион арқылы сиырға берілген 10 кг жоңышқа 20 кг сүрлем және 2 кг сұлы ұнтағы бір күнде 25 кг нәжіс шығарады. Берілген заттар арқылы қорытылған коэффициентін шығарыңдар.

1) химиялық кұрамы%

Химиялық құрамы

кг

протеин

май

Клетчатка/өзек/

АЭЗ

Шөп

10

12,0

3,0

24,0

36

Сүрлем

20

1,3

0.1

0,9

9,5

Сұлы

2

11,0

4,7

9,8

58,0

Нәжіс

25

2.3

0,6

5,2

6,0

2) күрделі әдісте 2 тәжірибе қолданылады.

Тәжірибе

Рацион

Мезгіл

Бірінші

Негізгі рацион /НР/

Дайындау, есептеу

Екінші

70-80%/НР/+20-30% анықталатын жем

Дайындау, есептеу

Химиялыққұрамы

1-ші тәжірибеде: 6 кг дала шөбі -4716г -78,6-100

Рацион6-х

25 кг жүгері сүрлемі -23,7

8 кг қант қызылшасы -1856 -23,2

1 кгкебекбидай -815 -84,5

0,5 кг күнжара -424 - 84,7

2 кг жүгері арпасы -1708г -85,4

Барлық қабылданғаны-15444г

25 кг нәжіс шыққаны:5050 г

қорытылғаны 10394 г

03. 2012- 100

25 – х

Органиқалық заттардың қорыту коэффициентін есептеп шығару керек:

10394 г_ х 100= 67,3

15444

2-ші тәжірибеде: 80% НР +20% жүгері арпасын қосамыз.

Химиялық құрамы

5 кг шөп

20 кг жүгері сүрлемі

6.5 кг қант қызылшасы 0,8 бидай кебегі

0,4 кг күнбағыс

1.6 кг жүгері арпасы

және 20% жүгері арпасы НР

Барлық қабылданғаны

Нәжіспеп шыққаны 24

% 03 органикалық заттар

3930 г 78,6

4740 г 23,2

1508 г 81,5

652 г

339г 85.7

1336 г 85,4

12535 г 3132 г 15667 г 4716 г

2-ші тәжірибеде қорытылғаны -10951г

негізгі рационнан қорытылғаны= 12535 г - 100 8436 г

х - 67,3

Қорытылды 3,6 кг жүгері арпа арқылы - 2515

Ж.А. ҚҚ = 2515/3132 г х 100 = 80 %

Ас қорыту коэффициенттеріне әсер ететін жағдайлар

1. Протеиннің азотсыз экстрактивтік заттардың қосындысымен арақатынасы

Протеин қатынасы = қорытылатын май 2,25 + өзек + АЭЗ

қорытылатын протеин

ПК = /264г* 2.25/ + 1476+ 5160г=6,5

1105 г

Мөлшері. 1-ші қорытылатын протеиннің 1 үлесіне, қорытылатын азотсыз заттардың үлесі 6-дан кем болса, онда біз бұларды өзара жақын деп айтамыз.

2. Қорытылатын протеиннің 1 үлесіне КАЗ-дің үлесі 6-8 орташа нормада болып саналады.

3. КП-нің 1 үлесіне КАЗ-дің үлесі 8-ден астам болса өзара алшақ протеиндік аралық деп аталады.

Қанттың протеинге қатынасы = жылдам еритін қанттар

қорытылатын протеинге

Протеиннің 1 үлесіне: 1 - 1,5 ЖЕҚ

Түрі, жасы, өзектің %, азықтарды әзірлеу жолдары, малды ұстау, т.б.

Тапсырма.Азық қорытылуын есептеу.(Сиырға тәулігіне 40 кг көк шөп берілді және 28 кг нәжіс бөліп шығарды).

Көрсеткіштер

Протеин

Май

Азықтың химиялық құрамы, пайыз

өзек

БЭВ

органикалык зат

1

2

3

4

4

5

6

1

Көк шөп, %

4,0

0,9

6,8

1,0

25,2

2

Қи, %

2,4

0,3

13,5

1,79

12,7

3

Барлық қабылданғаны, кг

4

Барлық бөлінгені, кг

5

Қорытылғаны, кг

6

Қорыту коэффициенті

Тапсырма 2.Арпаны қорыту коэффициентін шығару жолдары (күрделі әдісі)

Құрама жем

Арпа

Қи

Көрсеткіштері

берілгені, г

протеин %

берілгені, г

протеин %

берілгені, г

протеин

1 тәжірибе

2400

10

-

-

2100

5,0

2 тәжірибе

2000

10

400

10,0

1800

6,0

Бақылау сұрақтары:

1.Малдардың ас қорыту үрдісін зерттеудің неше түрі әдісі бар?

2.Қортылу коэфиценті дегеніміз не?

Әдебиеттер: 7,8 ( негізгі)