АЗЫҚТАРДЫҢ ӨЛШЕМ БІРЛІГІН ЕСЕПТЕУ ЖОЛДАРЫ О.КЕЛЬНЕРДІҢ ӘДІСІ МЕН СОВЕТТІК БІРЛІГІ /АӨБ/


Сабақтың мақсаты: Студенттерге азықтардың қоректілігін өлшем бірліктері арқылы бағалауды талқылап, үйрету. Азықтардың химиялық құрамы мен олардың қорытылғыштығымен және зат алмасу үдерісі кезінде мал организмінде қанша ет, май, белок түзілетінімен таныстыру. Организміндегі рацион арқылы берілген заттарды зерттей отырып қанша май байланатынын есептеп шығаруды үйрету.

Әдістемелік нұсқау: Азықтардың кұнарлылығын есептеу барысындағы қолданатын тұрақты коэффициенттер:

1. О. Кельнер АӨБ (азықтық өлшем бірлігі) коэффицентері: 1 кг крахмалдың 0,248 кг май түзу қабілеті.

2. Советтік сұлы АӨБ - 1 кг орташа сұлының 0,150 кг май түзу қабілеті.

3. Энергиялық АӨБ - 2500 ккал; 10450 кДж немесе 10,45 мДж.

Арнайы тәжіриберлер арқылы анықталған.

О. Кельнердін май түзілу коэффициенттері:

1 кгбелок - 0,235-0,253 кг

1 кгмай - 0,474-0,598 кг

1 кг углеводтар-0,248 кг

1 кг крахмал- 0,248 кг.

Жем және тамыржүйнек жерге қолданатын толықтыру коэффициенттері пайыз (%)

Картоп, жүгері дәні сүт және қан ұны-100

Сәбіз - 87

Азықтык қызылша - 72

Қант қызылшасы - 76

Тарна -78

Қара бидай, бидай, сұлы -95

Күнбағыс, күнжара - 95

Арпа, асбұршақ, үлкен бұршақ - 97

Зығыр күнжарасы - 97

Соя - 98

Бидай кебегі - 79

Қара бидай кебегі 76

Қатаң азықтардың құнарлылығын есептеу үшін өзекке түзету жасалады. Өзектің пайызына қарап, май көлемін есептеп, оны жалпы майдан алып тастайды.

Пішен, сабан - 0,143 кг май

Топан - 0,72 кг май

Көк азықтарға өзектің % қарай түзету жасалады:

14% - 0,131 кгмай

10% -0,107 кгмай

6% - 0,082 кг май

Жиі тараған қорыту коэффициенттері

Протеин

Май

Өзек

АЭЗ

1. Күйісқайыратын малдар

77

79

57

95

2. Шошқа

78

60

44

92

3. Құс

87

82

23

90

Зат алмасу энергиясының көлемін есептеудегі Ж. Аксельсон коэффициенттері

1 гқорытылған протеинде

Қатаң азықта

18.0 кДж

4,3 ккал

Жемде, азықта

18,8 кДж

4,5 ккал

Сүрлемде

13,8 кДж

3,3 ккал

Жануар тектес азықта

18,8 кДж

4.5 ккал

1 г қорытылған майда

Қатаң азықта

32,7 кДж

7,8 ккал

Дәнді дақылдарда

34,8 кДж

8.3 ккал

Майлы дақыддарда

36,8 кДж

8,8 ккал

Жануар тектес азықтар

38,9 кДж

9,3 ккал

1 г қорытылған углеводтар

15,7 кДж

3.76 ккал

1 г азотсыз экстрак-тивті заттарда

15.5 кДж

3,7 ккал

1 г қорытылган өзекте

12,1 кДж

2,9 ккал

1 г қорытылған қоректік заттарда

15,4 кДж

3,69 ккал

Зат алмасу және қорытылған азықтық энергия арақатынасын есептегенде қолданылатын коэффициенттер. Шошқада - 0,84; күйіс қайтаратын малда - 0,96.

Шошқаның алмасу энергиясын есептеудегі эквиваленттер.

1 г қорытылған май - 38,9 кДж, 9,3 ккал

1 г қорытылған протеин- 18,8 кДж, 4,5 ккал

1 г корытылған углевод -17,6 кДж, 4,2 ккал

Азық алмасу энергиясын есеитеу, қорытылатын қоректік заттар бойынша

Есептеу көрсеткіші

Қоректік зат

Протеин

Май

Клетчатка

АЭЗ

1

2

3

4

5

1. Азықтағы мөлшері, кг/г

2.Қорытылу коэффициенті, %

3. Қорытылатын қоректік заты, г

4. Алмасу энергиясының коэф-фициенті, ккал

5. Өндірілетін алмасу энергиясы, ккал

6. Жалпы алмасу энергиясы, ккал

Тапсырма.100 кг күнбағыс шротының крахмалдық эквиваленті бойынша қоректігін есептеп шығару.

100 кг күнбағыс шроты

белок

май

өзек

АЭЗ

Химиялық құрамы, %

Қорыту коэффициенті, %

38,8

88

3,8

93

14,1

33

24,9

77

Қорытылатын қоректік заттар, кг

Май байлау коэффициенті, кг

Байланатын май, кг

Шроттың толықтыру коэффициенті, %

Күнбағыс шроттың крахмалдық эквиваленті

Кельнердің 100 кг күнбағыс шроты,

советтік АӨБ

Сонымен қоса, О. Кельнер химиялық құрамында өзегі көп азықтар үшін май байлануды тежейтін фактор болатынын ескерді.

Сол үшін төмендегі тежеу коэффицинеттерін пайдалануды жөн көрді.

Шөп, сабан -0,143 май

Сабан ұнтағы - 0,072

Жасыл шөп 14% өзек - 0,131

10 % - 0,107

6 % -0,082 май

Тапсырма 2.100 кг бидай сабанындағы азық өлшемін крахмал эквиваленті және советтік азық өлшем бірлігі арқылы шығару.

Көрсеткіштері

Белок

май

өзек

АЭЗ

1

2

3

4

5

Химиялық құрамы, %

7,35

1,4

32,3

33,7

Қорыту коэффициенті

51,0

53

52

59

К.К. заттар, кг

Май байлау коэффициенті

Байланысты май мөлшері, кг

Түзілген май мөлшері

100 кг азық өлшемі







3-тапсырма.1 кг арпаның алмасу энергиясын ірі қара мен шошқаға, бір әдіспен есептеңдер.

Бақылау сұрақтары:

1. АӨБ-нің қандай коэфиценттері бар?

2. О.Кельнердің май түзілу коэфиценттері қандай?

Әдебиеттер: 7,8 ( негізгі)