Катиондарды жүйелік анализдеу әдістері


Катиондарды аналитикалық топтарға жіктеу олардың тұздары мен басқа қосылыстарының ерігіштігіне негізделген. Жіктеу түріне байланысты әр түрлі жүйелік анализ әдістері пайдаланады.

Ең көп таралған күкіртсутектік, аммиакты-фосфаттық және қышқылдық-негіздік әдістер. Ең алғашқы әдіс – күкіртсутектік әдіс, 1871 жылы орыс ғалымы  М. О. Меншуткин ұсынған. Әдістің негізіне катиондар сульфидтерінің орта рН-на байланысты әр түрлі ерігіштігі салынған (кесте 3.2). Аммиакты-фосфаттық әдіс -  катиондар фосфаттарының әр түрлі ерігіштігіне (кесте 3.3),  қышқылдық-негіздік әдіс  -   гидроксидтер мен тұздардың әр түрлі ерігіштігіне (кесте 3.4) негізделген.

Катиондардың күкіртсутектік әдіс бойынша жіктелуі

Кесте   3.2

Аналитикалық

топ

Катиондар

Топтық реагент

Түзілетін қосылыстар ерігіштігі

І

К+, Na+, Lі+,

NH4+, Мg2+

Жоқ

Сульфидтері, карбонаттары*, хлоридтері, гидроксидтері* суда жақсы ериді

II

Ва2+, Sг2+, Са2+

(NН4)2СO3 ,

NH3•Н2О+ NН4Cl

рН=9,25

Карбонаттары суда ерімейді

III

2+, Fе3+, Сг3+, А13+, Мn2+, Ni2+ , Zn2+, Со2+

(NН4)2S, NH3 • Н2О+NH4С1

рН = 9,25

Сульфидтері суда ерімейді**, ал сұйытылған қышқылдарда ериді

IV

Сu2+, Нg2+, Ві3+, Sn2+, Sn (IV), SЬ (III), SЬ (V), Аs (III), Аs (V)

Н2S, НС1

рН = 0,5

Сульфидтері суда** және сұйытылған қышқылдарда ерімейді

V

Аg+, РЬ2+, Нg22+

HCl

Хлоридтері суда және сұйытылған қышқылдарда ерімейді

*— Mg2+ басқа

**— Сг3+, А13+ сульфидтері суда ыдырайды

Катиондардың аммиакты-фосфаттық әдіс бойынша жіктелуі

Кесте 3.3

Аналитикалық

топ

Катиондар

Топтық реагент

Түзілетін қосылыстар ерігіштігі

І

Аg+, РЬ2+, Нg22+

HCl

Хлоридтері суда және сұйытылған қышқылдарда ерімейді

ІІ

Sn2+, Sn (IV),

SЬ (III), SЬ (V)

НNО3

Метастаннат және метастибиат қышқылдары суда ерімейді

III

Ва2+, Sг2+, Са2+,

Мg2+, Li+, Мn2+,

2+, А13+, Сг3+,

3+

(NН4)2НРО4,

конц. NH3 • Н2О

Фосфаттары суда және аммиактың артық мөлшерінде ерімейді

IV

Сu2+, Сd2+, Нg 2+,

Со2+, Nі2+, Zn2+

(NН4)2НРО4,

конц. NH3 • Н2О

Фосфаттары суда ерімейді, ал аммиактың артық мөлшерінде ериді

V

Na+, К+, NН4+

Жоқ

Хлоридтері, нитраттары, фос­фаттары суда жақсы ериді

Катиондардың қышқылдық-негіздік әдіс бойынша жіктелуі

Кесте   3.4

Аналитикалық

топ

Катиондар

Топтық реагент

Түзілетін қосылыстар ерігіштігі

І

К+, Na+, Lі+,

NH4+

Жоқ

Хлоридтері, сульфаттары, гид­роксидтері суда жақсы ериді

II

Аg+, РЬ2+, Нg22+

HCl

Хлоридтері суда және сұйытылған қышқылдарда ерімейді

III

Ва2+, Sг2+, Са2+

Н24

Сульфаттары суда және қышқылдарда ерімейді

IV

А13+, Zn2+, Сг3+, Sn (II), Sn (IV), Аs (III), Аs (V)

Конц. NaОН артық мөлшері +3 % Н2О2

ерітіндісі

Гидроксидтері суда ерімейді, ал сілтінің артық мөлшерінде ериді

V

2+, Fе3+, Мg2+, Мn2+, Ві3+, SЬ (III), SЬ (V)

Конц.

NH3•Н2О артық мөлшері

Гидроксидтері суда, сілтінің және аммиактың артық мөлшерінде ерімейді

VI

2+, Ni2+,

Cd2+, Сu2+, Нg2+

Конц.

NH3•Н2О артық мөлшері

Гидроксидтері суда және сілтінің артық мөлшерінде ерімейді, ал  аммиактың артық мөлшерінде ериді